(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

ద్రోణపర్వ - అధ్యాయ 072

॥ శ్రీః ॥
7.72. అధ్యాయః 072
Mahabharata - Drona Parva - Chapter Topics
అభిమన్యుమనుశోచ్యార్జునస్య విలాపః॥ 1 ॥
Mahabharata - Drona Parva - Chapter Text

ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ। 7-72-0x(4438)(47327)
అథ సంశప్తకైః సార్ధం యుధ్యమానే ధనంజయే।
అభిమన్యౌ హతే చాపి బాలే బలవతాం వరే॥ 7-72-1(47328)
మహర్షిసత్తమే యాతే వ్యాసే స తు యుధిష్ఠిరః।
పాండవాః కిమథాఽకార్షుః శోకోపహతచేతసః॥ 7-72-2(47329)
కథం సంశప్తకేభ్యో వా నివృత్తో వానరధ్వజః।
కేన వా కథితస్తస్య ప్రశాంతః సుతపావకః।
ఏతన్మే శంస తత్త్వేన సర్వమేవేహ సంజయ॥ 7-72-3(47330)
సంజయ ఉవాచ। 7-72-4x(4439)
శృణు రాజన్యథా తేభ్యో నివృత్తః కృష్ణసారథిః।
తతః సర్వాణి సైన్యాని దహన్కృష్ణగతిర్యథా॥ 7-72-4(47331)
సంప్రయాతేఽస్తమాదిత్యే సంధ్యాకాల ఉపస్థితే।
అయాతస్యాత్మశిబిరం నిమిత్తైరఘశంసిభిః॥ 7-72-5(47332)
యచ్చాసీన్మానసం తస్య యచ్చ కృష్ణేన భాషితం।
యథా చ కథితస్తస్య నిహతః సుతపావకః।
విస్తరేణైవ మే సర్వం బ్రువతః శృణు మారిష'॥ 7-72-6(47333)
తస్మిన్నహని నిర్వృత్తే ఘోరే ప్రాణభృతాం క్షయే।
ఆదిత్యేఽస్తంగతే శ్రీమాన్సంధ్యాకాల ఉపస్థితే॥ 7-72-7(47334)
వ్యపయాతేషు వాసాయ సర్వేషు భరతర్షభ।
హత్వా సంశప్తకవ్రాతాందివ్యైరస్త్రైః కపిధ్వజః॥ 7-72-8(47335)
ప్రాయాత్స్వశిబిరం జిష్ణుర్జైత్రమాస్థాయ తం రథం।
గచ్ఛన్నేవ చ గోవిందం సాశ్రుకంఠోఽభ్యభాషత॥ 7-72-9(47336)
కిం తు మే హృదయం త్రస్తం వాక్వ సజ్జతి కేశవ।
స్యందనే నావతిష్ఠామి గాత్రైః సీదామి చాచ్యుత॥ 7-72-10(47337)
అనిష్టం చైవ మే శ్లిష్టం హృదయాన్నాపసర్పతి।
భువియే దిక్షు చాత్యుగ్రా ఉత్పాతాస్త్రాసయంతి మాం॥ 7-72-11(47338)
బహుప్రకారా దృశ్యంతే సర్వ ఏవాఘశంసినః।
అపి స్వస్తి భవేద్రాజ్ఞః సామాత్యస్య గురోర్మమ॥ 7-72-12(47339)
వాసుదేవ ఉవాచ। 7-72-13x(4440)
వ్యక్తం శివం సహభ్రాతుర్ధర్మరాజస్య పాండవ।
మా శుచఃకించిదేవాన్యత్తత్రానిష్టం భవిష్యతి॥ 7-72-13(47340)
సంజయ ఉవాచ। 7-72-14x(4441)
తతః సంధ్యాముపాస్యైవ వీరౌ వీరావసాదనే।
కథయంతౌ రణే వృత్తం ప్రయాతౌ రథమాస్థితౌ॥ 7-72-14(47341)
తతః స్వశిబిరం ప్రాప్తౌ హతామిత్రౌ హతద్విషౌ।
వాసుదేవోఽర్జునశ్చైవ కృత్వా కర్మ సుదుష్కరం॥ 7-72-15(47342)
ధ్వస్తాకారమివాలేఖ్యం సంవీక్ష్య శిబిరం స్వకం।
బీభత్సురబ్రవీత్కృష్ణమస్వస్థహృదయస్తతః॥ 7-72-16(47343)
నదంతి నాద్య తూర్యాణి మంగల్యాని జనార్దన।
మిశ్రా దుందుభినిర్ధోషైః శంఖాశ్చాడంబరైః సహ॥ 7-72-17(47344)
వీణా నైవాద్య వాద్యంతే శంయాతాలస్వనైః సహ।
మంగల్యాని చ గీతాని న గాయంతి పఠంతి చ॥ 7-72-18(47345)
స్తుతియుక్తాని రంయాణి మమానీకేషు బందినః।
యోధాశ్చాపి హి మాం దృష్ట్వా నివర్తంతే హ్యధోముఖాః॥ 7-72-19(47346)
కర్మాణి చ యథాపూర్వం కృత్వా నాభివదంతి మాం।
అపి స్వస్తి భవేదద్య భ్రాతృభ్యో మమ మాధవ॥ 7-72-20(47347)
న హి శుద్ధ్యతి మే భావో దృష్ట్వా స్వజనమాకులం।
అపి పాంచాలరాజస్య విరాటస్య చ మానద॥ 7-72-21(47348)
సర్వేషాం చైవ యోధానాం సామగ్ర్యం స్యాన్మమాచ్యుత।
న చ మామద్య సౌభద్రః ప్రహృష్టో భ్రాతృభిః సహ।
రణాదాయాంతముచితం ప్రత్యుద్యాతి హసన్నివ॥ 7-72-22(47349)
సంజయ ఉవాచ। 7-72-23x(4442)
ఏవం సంకథయంతౌ తౌ ప్రవిష్టౌ శిబిరం స్వకం।
దదృశాతే భృశాస్వస్థాన్పాండవాన్నష్టచేతసః॥ 7-72-23(47350)
దృష్ట్వా భ్రాతృంశ్చ పుత్రాంశ్చ విమనా వానరధ్వజః।
అపశ్యంశ్చైవ సౌభద్రమిదం వచనమబ్రవీత్॥ 7-72-24(47351)
ముఖవర్ణోఽప్రసన్నో వః సర్వేషామేవ లక్ష్యతే।
న చాభిమన్యుం పశ్యామి న చ మాం ప్రతినందథ॥ 7-72-25(47352)
మయా శ్రుతశ్చ ద్రోణేన పద్మవ్యూహో వినిర్మితః।
న చ వస్తస్య భేత్తాఽస్తి వినా సౌభద్రమర్భకం॥ 7-72-26(47353)
న చోపదిష్టస్తస్యాసీన్మయానీకాద్వినిర్గమః।
కచ్చిన్న బాలో యుష్మాభిః పరానీకం ప్రవేశితః॥ 7-72-27(47354)
భిత్త్వాఽనీకం మహేష్వాసః పరేషాం బహుభిర్యుధి।
కచ్చిన్న నిహతః సంఖ్యే సౌభద్రః పరవీరహా॥ 7-72-28(47355)
లోహితాక్షం మహాబాహుం జాతం సింహమివాద్రిషు।
ఉపేంద్రసదృశం బ్రూత కథమాయోధనే హతః॥ 7-72-29(47356)
సుకుమారం మహేష్వాసం వాసవస్యాత్మజాత్మజం।
సదా మమ ప్రియం బ్రూత కథమాయోధనే హతః॥ 7-72-30(47357)
సుభద్రాయాః ప్రియం పుత్రం ద్రౌపద్యాః కేశవస్య చ।
అంబాయాశ్చ ప్రియం నిత్యం కోవధీత్కాలమోహితః॥ 7-72-31(47358)
సదృశో వృష్ణివీరస్య కేశవస్య మహాత్మనః।
విక్రమశ్రుతమాహాత్ంయైః కథమాయోధనే హతః॥ 7-72-32(47359)
వార్ష్ణేయీదయితం శూరం మయా సతతలాలితం।
యది పుత్రం న పశ్యామి యాస్యామి యమసాదనం॥ 7-72-33(47360)
మృదుకుంచితకేశాంతం బాలం బాలమృగేక్షణం।
మత్తద్విరదవిక్రాంతం సింహపోతమివోద్గతం॥ 7-72-34(47361)
స్మితాభిభాషిణం దాంతం గురువాక్యకరం సదా।
బాల్యేఽప్యతులకర్మాణం ప్రియవాక్యమమత్సరం॥ 7-72-35(47362)
మహోత్సాహం మహాబాహుం దీర్ఘరాజీవలోచనం।
భక్తానుకంపినం దాంతం న చ నీచానుసారిణం॥ 7-72-36(47363)
కృతజ్ఞం జ్ఞానసంపన్నం కృతాస్త్రభనివర్తినం।
యుద్ధాభినందినం నిత్యం ద్విషతాం భయవర్ధనం॥ 7-72-37(47364)
స్వేషాం ప్రియహితే యుక్తం పితౄణాం జయగృద్ధినం।
న చ పూర్వం ప్రహర్తారం సంప్రమే నష్టసంభ్రమం।
యది పుత్రం న పశ్యామి యాస్యామి యమసాదనం॥ 7-72-38(47365)
రథేషు గణ్యమానేషు గణితం తం మహారథం।
మయాఽధ్యర్ధగుణం సంఖ్యే తరుణం బాహుశాలినం॥ 7-72-39(47366)
ప్రద్యుంనస్య ప్రియం నిత్యం కేశవస్య మమైవ చ।
యది పుత్రం న పశ్యామి యాస్యామి యమసాదనం॥ 7-72-40(47367)
సునసం సులలాటాంతం స్వక్షిభ్రూదశనచ్ఛదం।
అపశ్యతస్తద్వదనం కా శాంతిర్హృదయస్య మే॥ 7-72-41(47368)
తంత్రీస్వనసుఖం రంయం పుంస్కోకిలసమధ్వనిం।
అశృణ్వతః స్వనం తస్య కా శాంతిర్హృదయస్య మే॥ 7-72-42(47369)
రూపం చాప్రతిమం తస్య త్రిదశైశ్చాపి దుర్లభం।
అపశ్యతో హి వీరస్య కా శాంతిర్హృదయస్య మే॥ 7-72-43(47370)
అభివాదనదక్షం తం పితౄణాం వచనే రతం।
నాద్యాహం యది పశ్యామి కా శాంతిర్హృదయస్య మే॥ 7-72-44(47371)
సుకుమారః సదా వీరో మహార్హశయనోచితః।
భూమావనాథవచ్ఛేతే నూనం నాథవతాం వరః॥ 7-72-45(47372)
శయానం సముపాసంతి యం పురా పరమస్త్రియః।
తమద్య విప్రవిద్ధాంగముపాసంత్యశివాః శివాః॥ 7-72-46(47373)
యః పురా బోధ్యతే సుప్తః సూతమాగధబందిభిః।
బోధయంత్యద్య తం నూనం శ్వాపదా వికృతైః స్వనైః॥ 7-72-47(47374)
ఛత్రచ్ఛాయాసముచితం తస్య తద్వదనం శుభం।
నూనమద్య రజోధ్వస్తం రణరేణుః కరిష్యతి॥ 7-72-48(47375)
హా పుత్రకావితృప్తస్య సతతం పుత్రదర్శనే।
భాగ్యహీనస్య కాలేన యథా మే నీయసే బలాత్॥ 7-72-49(47376)
సా చ సంయమనీ నూనం సదా సుకృతినాం గతిః।
స్వభాభిర్మోహితా రంయా త్వయాఽత్యర్థం విరాజతే॥ 7-72-50(47377)
నూనం వైవస్వతశ్చ త్వాం వరుణశ్చ ప్రియాతిథిం।
శతక్రతుర్ధనేశశ్చ ప్రాప్తమర్చంత్యభీరుకం॥ 7-72-51(47378)
సంజయ ఉవాచ। 7-72-52x(4443)
ఏవం విలప్య బహుధా భిన్నపోతో వగిగ్యథా।
దుఃఖేన మహతాఽవిష్టో యుధిష్ఠిరమపృచ్ఛత॥ 7-72-52(47379)
`కథం త్వయి చ భీమే చ ధృష్టద్యుంనే చ జీవతి।
సాత్యకే శక్రవిక్రాంతే సౌభద్రో నిహతః పరైః'॥ 7-72-53(47380)
కచ్చిత్స కదనం కృత్వా పరేషాం కురునందన।
స్వర్గతోఽభిముఖః సంఖ్యే యుధ్యమానో నరర్షభైః॥ 7-72-54(47381)
స నూనం బహుభిర్యత్తైర్యుధ్యమానో నరర్షభైః।
అసహాయః సహాయార్థీ మామనుధ్యాతవాంధ్రువం॥ 7-72-55(47382)
పీడ్యమానః శరైర్బాలస్తాత సాధ్వభిధావ మాం।
ఇతి విప్రలపన్మన్యే నృశంసైర్భువి పాతితః॥ 7-72-56(47383)
అథవా మత్ప్రసూతః స స్వస్రీయో మాధవస్య చ।
సుభద్రాయాం చ సంభూతో న చైవం వక్తుమర్హతి॥ 7-72-57(47384)
వజ్రసారమయం నూనం హృదయం సుదృఢం మమ।
అపశ్యతో దీర్ఘబాహుం రక్తాక్షం యన్న దీర్యతే॥ 7-72-58(47385)
కథం బాలే మహేష్వాసా నృశంసా మర్మభేదినః।
స్వస్రీయే వాసుదేవస్య మమ పుత్రేఽక్షిపఞ్శరాన్॥ 7-72-59(47386)
యో మాం నిత్యమదీనాత్మా ప్రత్యుద్గంయాభినందతి।
ఉపయాంతం రిపూన్హత్వా సోఽద్య మాం కిం న పశ్యతి॥ 7-72-60(47387)
నూనం స పాతితః శేతే ధరణ్యాం రుధిరోక్షితః।
శోభయన్మేదినీం గాత్రైరాదిత్య ఇవ పాతితః॥ 7-72-61(47388)
సుభద్రామనుశోచామి యా పుత్రమపలాయినం।
రణే వినిహతం శ్రుత్వా శోకార్తా వై వినంక్షతి॥ 7-72-62(47389)
సుభద్రా వక్ష్యతే కిం మామబిమన్యుమపశ్యతీ।
ద్రౌపదీం చైవ దుఃఖార్తాం కిం వా వక్ష్యామి తామహం॥ 7-72-63(47390)
వజ్రసారమయం నూనం హృదయం యన్న యాస్యతి।
సహస్రధా వధూం దృష్ట్వా రుదతీం శోకకర్శితాం॥ 7-72-64(47391)
హృష్టానాం ధార్తరాష్ట్రాణాం సింహనాదో మయా శ్రుతః।
యుయుత్సుశ్చాపి కృష్ణేన శ్రుతో వీరానుపాలభన్॥ 7-72-65(47392)
అశక్నువంతః పార్థస్య బాలం హత్వా మహాబలం।
కిం న లజ్జంత్యధర్మజ్ఞాః పార్థివా దృశ్యతాం బలం॥ 7-72-66(47393)
కిం తయోర్విప్రియం కృత్వా కేశవార్జునయోర్మృధే।
సింహవన్నదథ ప్రీతాః శోకకాల ఉపస్థితే॥ 7-72-67(47394)
ఆగమిష్యతి వః క్షిప్రం ఫలం పాపస్య కర్మణః।
అధర్మో హి కృతస్తీవ్రః కథం స్యాదఫలశ్చిరం॥ 7-72-68(47395)
ఇతి తాన్పరిభాషన్వై వైశ్యాపుత్రో మహామతిః।
అపాయాచ్ఛస్త్రముత్సృజ్య కోపదుఃఖసమన్వితః॥ 7-72-69(47396)
కిమర్థమేతన్నాఖ్యాతం త్వయా కృష్ణ రణే మమ।
అధక్ష్యం తానహం క్రూరాంస్తదా సర్వాన్మహారథాన్॥ 7-72-70(47397)
సంజయ ఉవాచ। 7-72-71x(4444)
పుత్రశోకార్దితం పార్థం ధ్యాయంతం సాశ్రులోచనం।
నిగృహ్య వాసుదేవస్తం పుత్రాధిభిరభిప్లుతం।
మైవమిత్యబ్రవీత్కృష్ణస్తీవ్రశోకసమన్వితం॥ 7-72-71(47398)
సర్వేషామేష వై పంథాః శూరాణామనివర్తినాం।
క్షత్రియాణాం విశేషేణ యేషాం నః శస్త్రజీవికా॥ 7-72-72(47399)
ఏషా వై యుధ్యమానానాం శూరాణామనివర్తినాం।
విహితా సర్వశాస్త్రజ్ఞైర్గతిర్మతిమతాం వర॥ 7-72-73(47400)
ధ్రువం హి యుద్ధే మరణం శూరామామనివర్తినాం।
గతః పుణ్యకృతాం లోకానభిమన్యుర్న సంశయః॥ 7-72-74(47401)
ఏతచ్చ సర్వవీరాణాం కాంక్షితం భరతర్షభ।
సంగ్రామేఽభిముఖా మృత్యుం ప్రాప్నుయామేతి మానద॥ 7-72-75(47402)
స చ వీరాన్రణే హత్వా రాజపుత్రాన్మహాబలాన్।
వీరైరాకాంక్షితం మృత్యుం సంప్రాప్తోఽభిముఖం రణే॥ 7-72-76(47403)
మా శుచః పురుషవ్యాఘ్ర పూర్వైరేష సనాతనః।
ధర్మకృద్భిః కృతో ధర్మః క్షత్రియాణాం రణే క్షయః॥ 7-72-77(47404)
ఇమే తే భ్రాతరః సర్వే దీనా భరతసత్తమ।
త్వయి శోకసమావిష్టే నృపాశ్చ సుహృదస్తవ॥ 7-72-78(47405)
ఏతాంశ్చ వచసా సాంనా సమాశ్వాసయ మానద।
విదితం వేదితవ్యం తే న శోకం కర్తుమర్హసి॥ 7-72-79(47406)
సంజయ ఉవాచ। 7-72-80x(4445)
ఏవమాశ్వాసితః పార్థః కృష్ణేనాద్భుతకర్మణా।
తతోఽబ్రవీత్తదా భ్రాతౄన్సర్వాన్పార్థః సగద్గదం॥ 7-72-80(47407)
స దీర్ఘబాహుః పృథ్వంసో దీర్ఘరాజీవలోచనః।
అభిమన్యుర్యథా వృత్తః శ్రోతుమిచ్ఛాంయహం తథా॥ 7-72-81(47408)
సనాగస్యందనహయాన్సంగ్రామే నిహతాన్మయా।
క్షిప్రం ద్రక్ష్యంతి తే నూనం మమ పుత్రం నిహత్య వై॥ 7-72-82(47409)
కథం చ వః కృతాస్త్రాణాం సర్వేషాం శస్త్రపాణినాం।
సౌభద్రో నిధనం గచ్ఛేద్వజ్రిణాపి సమాగతః॥ 7-72-83(47410)
యద్యేవమహమజ్ఞాస్యమశక్తాన్రక్షణే మమ।
సూనోః పాండవపాంచాలానగోప్స్యం తం మహారణే॥ 7-72-84(47411)
కథం చ వో రథస్యానాం శరవర్షాణి ముంచతాం।
నీతోఽభిమన్యుర్నిధనం కదర్థీకృత్య వః పరైః॥ 7-72-85(47412)
అహో వః పౌరుషం నాస్తి న చ వోఽస్తి పరాక్రమః।
యత్రాభిమన్యుః సమరే పశ్యతాం వో నిపాతితః॥ 7-72-86(47413)
ఆత్మానమేవ గర్హేయం యదహం వై సుదుర్బలాన్।
యుష్మానాజ్ఞాయ నిర్యాతో భీరూనకృతనిశ్చయాన్॥ 7-72-87(47414)
ఆహోస్విద్భూషణార్థాయ వర్మశస్త్రాయుధాని వః।
వాచస్తు వక్తుం సంసత్సు మమ పుత్రమరక్షతాం॥ 7-72-88(47415)
సంజయ ఉవాచ। 7-72-89x(4446)
ఏవముక్త్వా తతో వాక్యమతిష్ఠద్వై వరాసిమాన్।
న స్మాశక్యత బీభత్సుః కేనచిత్ప్రసమీక్షితుం॥ 7-72-89(47416)
తమంతకమివ క్రుద్ధం నిఃశ్వసంతం ముహుర్ముహుః।
`మహేంద్రమివ తిష్ఠంతం వజ్రోద్యతమహాభుజం'।
పుత్రశోకాభిసంతప్తమశ్రుపూర్ణముఖం తదా॥ 7-72-90(47417)
న భాషితుం శక్నువంతి ద్రష్టుం వా సుహృదోఽర్జునం।
అన్యత్ర వాసుదేవాద్వా జ్యేష్ఠాద్వా పాండునందనాత్॥ 7-72-91(47418)
సర్వాస్వవస్థాసు హితావర్జునస్య మనోనుగౌ।
బహుమానాత్ప్రియత్వాచ్చ తావేనం వక్తమర్హతః॥ 7-72-92(47419)
తతస్తం పుత్రశోకేన భృశం పీడితమానసం।
రాజీవలోచనం క్రుద్ధం రాజా వచనమబ్రవీత్॥ ॥ 7-72-93(47420)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే ద్రోణపర్వణి ప్రతిజ్ఞాపర్వణి ద్విసప్తతితమోఽధ్యాయః॥ 72 ॥

Mahabharata - Drona Parva - Chapter Footnotes

5-72-11 శ్లిష్టమనుబద్ధం॥
5-72-17 ఆడంబరైస్తూర్యరవైః॥
5-72-49 యథేతి కథమర్థే॥
5-72-70 వాసుదేవ ఉవాచ।
కిమర్థమేతన్నాఖ్యాతం త్వయా పార్థ రణే మమ ఇతి ట.పాఠః॥
5-72-72 ద్విసప్తతితమోఽధ్యాయః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.